اوقات فراغت

راههای غنی سازی اوقات فراغت دانش آموزان
ضروريت و اهميت مسئله : جوانان و مسائل آنان موضوعي است كه اهميت آن بر هيچكس پوشيده نيست زيرا جوانان پايه گذاران فرهنگ آينده سرزمين خويش هستند و حفظ ارزشها يي كه بابهايي گران بدست آمده به عهده آنها مي باشد . از ميان مسائل متعدد اجتماعي ، مشكلات جوانان از موقعيت برجسته اي برخوردار است تا جايي كه اگر هدايت كنندگان كشور با تمام تلاش شان مسائل جوانان را در درجه اول اهميت قرار دهند كاري نابجا نكرده اند . همانطور كه مي دانيم يكي از مسائل جوانان چگونگي گذران اوقات فراغتشان مي باشد اگر براي گذران وقت آزاد جوانان هيچ امكاناتي و برنامه ريزي نشده باشد فعاليتهاي مسئولين براي شكوفا شدن استعدادهاي آنان ، سلامت جسم و روان و كسب مهارتهاي گوناگون و ... و بودجه كلاني كه براي پيشرفت آنها هزينه شده به هدر خواهد رفت . اوقات فراغت براي همه وجود دارد ولي آنچه حائز اهميت است شيوه گذراندن آن است و اگربه انحراف كشيده شود بسيار مخرب و تضعيف كننده فرد و اجتماع مي باشد ، اگر در برنامه ريزي ها براي گذران اوقات آزاد تدابير لازم اتخاذ شود از اتلاف وقت آزاد مخالفت خواهد شد پس اولين قدم شناخت بهترين روش غني سازي اوقات فراغت جوانان مي باشد كه مي تواند استفاده صحيح از امكانات اقتصادي ، فرهنگي ، اجتماعي باشد . با توجه به اهميت قابل توجهي كه اوقات فراغت در سلامت جسم وروان و كسب مهارت هاي گوناگون و رشد وتعالي شخصيت در جوانان را دارا مي باشد بنابر اين مي توان گفت اوقات فراغت بهترين و مناسب ترين فرصت براي برخورداري از برنامه و نظم در امور مختلف و پرهيز از آشفتگي و به هدر ندادن نيرو و انرژي و غلبه بر كاهلي و تنبلي است . پس اگر بتوان اوقات فراغت جواناني كه سنين 14 الي 18 سالگي را مي گذرانند با روشهاي اصولي و فراهم كردن امكانات مناسب به اوقات فراغتي پر بار تبديل نمود . سلامت جوان و نوجوان وبه طبع آن سلامت جامعه را تضمين خواهيم كرد نتايج سودمند اين تحقيق نشان مي دهد كه داشتن برنامه هاي هدايت شده و پر بار از طرف مسئولين يا خانواده يا مدارس براي غني سازي اوقات فراغت جوانان و دور كردن آنها از خطر فساد هاي اخلاقي تا چه حد مؤثر مي باشد . تحت چه شرايطي و موقعيتي مي توان اوقات فراغت بهتري براي جوانان مهيا كرد آيا مسائل اقتصادي و فرهنگي خانواده در اين زمينه مهم است اگر خانواده اي از نظر وضعيت اقتصادي مناسب نباشد پس نوجوان نمي تواند از وسايل تفريحي مناسب و يا كتابهاي و يا مكانهاي ورزشي مناسب جهت گذران اوقات فراغت خود استفاده نمايد . تعريف اوقات فراغت : تعريف لغوي : در فرهنگ عميد فراغت به معني آسودگي و آسايش از كار و شغل در فرهنگ دكتر معين فراغت به معناي بي اعتنايي ، وارستگي ، فرصت ، مجال حاصل كردن ،آسوده شدن و به پايان بردن كار ي آمده است تعريف واژه فراغت در لغت نامه دهخدا چنيني آمده است : فراغت فراغ فرصت و مهلت . مجال ، آسايش ، آرامي و استراحت ضد گرفتاري از كار و شغل ، آسودگي ، آرامش . در لغت عربي فراغت به معني اضطراب است قاموس قرآن : فرغ به معني دست كشيدن از كار معني شده است اوقات فراغت با وقت آزاد يا بيكاري ، اوقات مرده متفاوت است وقت آزاد مي تواند اعم و اوقات فراغت اخص باشد در اوقات آزاد ، كارها ووظايف متعددي چون خوردن ، خوابيدن ، شست و شو ، ديد و بازديد و ... ولي اوقات فراغت اوقاتي هستند كه به ميل و اختيار فرد در راه آموختن ، آفريدن ، ساختن ، پژوهش ، تربيت ، مشاركتهاي اجتماعي ، گسترش افق فكري و در بسياري از عرصه هاي ديگر صرف مي شود . فرهنگ لاروس مفهوم اوقات فراغت را چنين بيان كرده : سرگرمي ها و تفريحات و فعاليتهايي كه به هنگام آسودگي از كار عادي با شوق و رغبت به آنها مي پردازند و اين كلمه شايد از لغت schole  كه يك كلمه يوناني است آمده باشد كه معني آن با لغت لاتين leisare  كه به معناي آزاد بودن ، ارتباط نزديك دارد دكتر افروز در باره اوقات فراغت چنين بيان كرده : اوقات فراغت حساس ترين ارزشمند ترين ، پر بارترين اوقات زندگي آدمي مي باشد اين اوقات همانند شمشير دو دمي است كه لبه آن مي تواند زمينه ساز خلاقيت ، هنر آرايي ، لبه ديگر آن عاملي در جهت گرايش به بزهكاري و آسيب پذيراجتماعي باشد . جامعه شناسان براي فراغت به معني امروزي دو شرط قائلند : اول آنكه فعاليتي باشد فارغ از اجبارهاي اجتماعي ، مذهبي ، عمومي كه در آن نوعي گزينش و يا انتخاب آزاد مطرح است . دوم اينكه كاري كه از آن فرد معيشت خود را تأمين مي كند از ساير فعاليتها جدا باشد با توجه به اين دو شرط فراغت عنوان نموده كه : فراغت مجموعه اي از اشتقالات است كه فرد با  رضايت خاطر براي استراحت يا تفريح يا به منظور توسعه آگاهي ها و فراگيري غير انتفاعي و يا مشاركت اجتماعي داوطلبانه ، بعد از رهايي از الزامات خانوادگي واجتماعي بدان مي پردازد . همچنين زمان فراغت را نيز به دو بخش تقسيم كرده اند:   1)  زمان كار        2) زمان خارج از كار زمان خارج از كار خود به چند دسته تقسيم مي شود : زماني كه ارتباط با كار روزانه دارد مثلا ً اوقاتي كه صرف رفت و آمد به محل كار مي شود زماني كه براي وضع احتياجات زيستي ( تغذيه ، خواب ، نظافت ) مي گذرد ، بالاخره آنچه را كه مي توان فراغت نا ميد اموري است مثل مطالعه ، فعاليتهاي اجتماعي ، استراحت ، ورزش ، تماشاي نمايش و نظاير آنها پس از اوقات فراغت (وقت آزاد ) را با زماني كه بعد از كار روزانه باقي مي ماند نبايد اشتباه كرد . بايد آن را جزيي از اوقات خارج از كار شمرد كه صرف ارتقاء سطح فرهنگ ، ورزش ، استراحت ، فعاليتهاي اجتماعي و ........ مي شود . اوقات فراغت براي كمك به حفظ ميراث فرهنگي جامعه وايجاد ضابطه براي جامعه از لحاظ فعا ليت هاي ايام فراغت به نحوي كه مالا ً در پيشبرد سطح زندگي و تمدن افراد درجامعه مؤثر باشد . بهبود سطح زندگي جامعه از طريق ايجاد حس مسئوليت براي كمك به همنوع ، مشخص نمودن امكانات فردي از لحاظ رفاه ، شخصيت ، فعاليت ، و ابراز هيجانات ارتقاء سطح روابط بشري از طريق بهبود مهارتهاي اجتماعي ، تجربيات گروهي و تهذيب عادات و آداب و رسوم و احساسات ، بالا بردن سطح كارايي اقتصادي ، اجتماعي افراد كار برد دارد . برخي نيز اوقات فراغت را جهت فرار از مشكلات روزانه ، وقت گذراني ، احساس يك زندگي تخيلي و يا مبارزه با عصبانيت و هيجان ذكر نموده اند يا عنوان شده كه فراغت يك وقت اختياري است يا زماني است كه شخص بدون قيد و تعهد آزاد به انجام امور مورد نظر خود باشد . روانشناسان در باره اوقات فراغت گفته اند . يكي از شرايط رشد عاطفي و بلوغ اجتماعي و قدرت همسازي افراد داشتن علاقه پايدار به تفريحات و اشتغالات سازنده ، سودمند  بيش ازرغبت نسبت به كار تحصيل است . امروزه يكي از اهداف آن توجه به چگونگي استفاده و گذران اوقات فراغت مي باشد . پير فرانسوا چنين مي گويد : فعاليتهاي اوقات فراغت نقش مهمي در جبران كمبودهاي عاطفي و رواني دارد چرا كه به جوانان آنچه را كه در خانواده يا مدرسه فرصت ابراز و يا شناساندن آن را نيافته اند امكان ظهور و بروز مي دهد ، در اينجا لازم است درباره نوعي محروميت كه بد بختانه نزد جوانان كنوني فراوان ديده مي شده و چاره انديشي و تدبير اوقات فراغت را ملزم مي گرداند تاكيد شود ، و آن محروميت هاي ناشي از زندگي تحصيلي است . و اين نتيجه همگاني كردن آپ بدون امكانات وو سايل و استاد كافي است . بدتر از همه اينكه شاگردان در معرض خطر شكست نمرات بد ، امتحانات ناموفق و .... مي باشند . بدين ترتيب آنها در اولين سالهاي بحراني زندگي خود با شكست هاي پياپي مواجه مي گردند بنابر اين مهم اين است كه دانش آموز در جايي ديگري غير از مدرسه بتواند اين كمبود را جبران نمايد اين جبران به دو طريق امكان پذير مي باشد : 1-       براي فعاليت موضوعاتي انتخاب كردند كه واقعاً مورد توجه بوده و آنها را به خود كشانده و ذوق زندگي به ايشان ببخشد 2-       موجبات موفقيت هر چند ناچيز و كوچك را فراهم آورد تا به دانش آموزاجازه دهد به خود بگويد " هر چند كه ديروز در كلاس موفق نشدم ولي امروز در فوتبال درخشيدم " بنابر اين براي اوقات فراغت بايد تدبير جامعي انديشيد به نحوي كه بتوان به جوانان سلسله اي از تفنن هاي مورد توجه آنها را با نشاني از موفقيت عرضه نمود بهر حال مسلم اين است كه چگونگي گذران اوقات فراغت از جايگاه ويژه اي در فعاليتهاي اجتماعي افراد جامعه برخوردار است و اين جايگاه ويژه لزوم توجه مسئولين و سازمانها ي اجرايي را به برنامه ريزي و رهبري اين فعاليت ها روشن مي سازد و اينكه اگر با اين مسئله بطور جدي مواجه نشويم مشكلات فراواني را ايجاد مي نمايد . هر جوان پس از پايان كارهاي روزمره و فراغت از درس روزانه وقت خود را صرف امور مورد توجه خود بنمايد و هر جوان با صرف ساعات بيكاري خود در شبانه روز علاوه بر ورزش ، مطالعه ، و بازديد علمي ، تفريحات مفيد به امور فني و صنعتي، هنري ، نجاري ، نقاشي ، موسيقي ،.......... و كارهاي ديگري كه مورد علاقه خود مي باشد مي پردازد و اين جوان كمتر بدبين و مأيوس و عصباني خواهند بود و اين از وظايف وزارت آپ و همكاري وزارتخانه هاي ديگر است كه با كمك هم و طرح برنامه هاي مفيد خلاء ساعات بيكاري جوانا را پر نمايند . برنامه هاي ورزشي منظم و يا مطالعه كتابهاي مفيد در زمان اوقات فراغت دانش آموزان بسيار مؤثر است عدم برنامه ريزي صحيح در مراكز ورزشي و مراكز علمي ( مطالعه كتاب ) بسيار براي جوانان خطرناك است و عاملي است كه جوانان به سمت فعاليتهاي  ورزشي گرايش نداشته باشند . روشي كه مي توان راههاي غني سازي اوقات فراغت دانش آموزان را بررسي كرد استفاده از نظريات دانش آموزان مي باشد مي توان از پرسشنامه هايي كه از قبل طراحي و برنامه ريزي شده در اختيار آنان قرار داده و نظريات آنان را در رابطه با گذران اوقات فراغت پرسيد . در تعاريف عملياتي : ( رفتار قابل مشاهده ) با برنامه ريزي صحيح در اوقات فراغت مي توان پيشرفت تحصيلي ، فعاليتهاي اجتماعي ، اخلاقي و مذهبي آنان را مشاهده كرد . هر گاه در جامعه اي برنامه ريزي صحيح براي اوقات فراغت جوانان شده باشد جوانان آن جامعه در كليه فعاليت هاي روزانه خود موفق و در تمام كارها پيشرفت بسزايي دارند . اوقات فراغت از ديدگاه معصومين (ع) : حضرت علي (ع) مي فرمايد : براي مؤمن 3 ساعت ( شبانه روز خود را بايد به 3 دسته تقسيم كند ) ساعتي را كه در آن با پروردگارش راز و نياز مي نمايد و ساعتي را كه در آن معاش خود را اصلاح كند و ساعتي را كه بين لذت و خوشي آن چه كه حلال و نيكوست آزاد گذارد و براي خردمند روا نيست كه سفر كند مگر در 3امر . اصلاح معاش ، گام نهادن در معاد ( حج ، جهاد ، دفاع ) و يا لذت و خوشگذراني در آن چه حرام و ناروا نيست . نظر ارسطو درباره اوقات فراغت : او معتقد بود كه فراغت موقعيتي است كه فرد را براي رسيدن اهداف خود فراهم مي آورد اومعتقد بود كه شرايط اقتصادي ، شهرها از عوامل اصلي مرتبط با اوقات فراغت هستند فراغت يك وقت اختياري يا زماني است كه شخص بدون قيد تعهد آزادانه مشغول به انجام امور مورد نظر خود باشد . برخي از محققين اوقات فراغت را تقريبا ً يا كاملا ً معادل اوقات كه به تفريح اختصاص دارد دانسته اند و سعي كرده اند با تعريف تفريح حدود دامنه فراغت را مشخص نمايند . يكي از فعاليت هايي كه مي توان در زمان اوقات فراغت به آن پرداخت وورزش است و ورزش فعاليتي است منظم برنامه ريزي شده اكثراً داراي مقررات و ضوابط بوده و بصورت مشخص و سازمان يافته مي باشد و در اكثر موارد با وسيله همراه مي باشد وورزش با هدف باعث رشد شخصيت و شادابي و لذت براي جوانا مي باشد .  ابو علي سينا در رابطه با ورزش مي گويد : ورزش حركتي است تابع اراده در ورزش تنفس بلند و بزرگ و پي در پي مي آيد و هر كس بتواند با اسلوب صحيح و متناسب با اعتدال مزاجش و در وقت و هنگام مناسب ورزش بكند از چاره جويي و مواردي بسياري بي نياز مي گردد . و در مقابل ورزش بازي مطرح مي شود كه فعاليتي است كه هيچگونه مقررات و ضوابط مشخصي ندارد و ارادي است و براي لذت و خوشحالي در اوقات فراغت انجام مي گيرد .